Share

Bất bình đẳng giới trong các quốc gia đạo Hồi: Thách thức và giải pháp tháo gỡ

- Chuyên mục

Có thể bạn quan tâm

Đạo Hồi có lịch sử tồn tại  trên một ngàn năm, là tôn giáo có tốc độ phát triển nhanh nhất và cũng là một trong hai tôn giáo lớn nhất thế giới, với 1,3 tỷ tín đồ Hồi giáo sống rải rác ở 57 quốc gia. Trong các nước ASEAN, số lượng tín đồ đạo Hồi chiếm một tỷ lệ không nhỏ, riờng Philipin là quốc gia có số tín đồ đạo Hồi đông nhất so với các quốc gia khác trên thế giới. Bởi vậy việc nghiên cứu về đạo Hồi, đặc biệt vấn đề bình đẳng giới trong các quốc gia đạo Hồi, ảnh hưởng của những sự kiện mang “đặc trưng” đạo Hồi giữa các quốc gia có ý nghĩa quan trọng đối với việc tìm ra các giải pháp đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội.

Hình ảnh Bất bình đẳng giới trong các quốc gia đạo Hồi: Thách thức và giải pháp tháo gỡ số 1

Đi học vẫn còn là ước mơ của nhiều phụ nữ Hồi giáo

I. Những quy định riêng cho tín đồ nữ của đạo Hồi

Tín đồ đạo Hồi được giáo dục theo những điều răn cho tất cả mọi người và có những điều giành riêng cho phụ nữ. Về điều răn chung có thể kể như:  Chỉ tin vào thánh Allah; Vinh danh và kính trọng cha mẹ; Tôn trọng quyền của người khác; Hãy bố thí rộng rãi cho người nghèo; Cấm giết người ngoại trừ trường hợp đặc biệt;  Hãy bảo vệ và chu cấp cho trẻ mồ côi;  Hãy cư xử công bằng với mọi người; Hãy khiêm tốn…Về những tín điều bắt buộc chung ai cũng phải tuân thủ (không kể nam hay nữ) có thể kể là: Mỗi ngày năm lần tự làm các lễ Panda, Phisni, Dical, Samu, Huftan ; thứ sáu hàng tuần làm lễ tập thể tại giáo đường; đóng góp từ thiện; nhịn ăn uống ban ngày trong tháng Ramadan; ớt nhất trong đời một lần hành hương tới thánh địa Mecca…

Vấn đề đáng quan tâm là những quy định riêng đối với tín đồ nữ đạo Hồi. Họ dù không muốn cũng phải tuân thủ mà lý do chỉ có thể giải thích được là vì họ là phụ nữ. Những quy định đó mang tính hà khắc và thể hiện địa vị thấp kém của phụ nữ Hồi giáo so với nam giới. Sau đây là một số quy định chủ yếu

1- Trước hết phải kể đến quy định riêng trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình: Tuổi lấy chồng của con gái đạo Hồi trung bình từ 12 đến 15 tuổi. So với quy định của pháp luật ở hầu hết các quốc gia khác thì tuổi lấy chồng của con gái đạo Hồi là quá trẻ. Theo luật pháp của hầu hết các quốc gia, đây là tuổi vị thành niên, là tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”. Với lứa tuổi đó người phụ nữ chưa phát triển đầy đủ về cả mặt sinh học lẫn nhận thức đã phải làm vợ, làm mẹ. Vì thế, phần lớn trong số họ khi còn trẻ đều vướng víu vào công việc gia đình nên không có điều kiện học hành. Với quan niệm của các bậc cha mẹ trong các gia đình đạo Hồi con gái chỉ cần học chữ đủ để đọc thánh kinh, do đó hầu hết phụ nữ đều không được đi học nên có trình độ học vấn rất thấp. Trong khi đó, đàn ông có rất nhiều quyền so với phụ nữ.

Một người đàn ông có quyền lấy nhiều vợ nhưng một người đàn bà chỉ được lấy một chồng. Quy định tội phạm trong quan hệ với người khác giới, đàn ông không có tội khi ngoại tình, tội ngoại tình chỉ áp dụng cho phụ nữ. Khi mắc tội ngoại tình, người phụ nữ có tội sẽ phải chịu hình phạt là bị ném đá đến chết. Kinh Qu’ran coi thiên đàng là khu vườn của lạc thú nhục dục muôn đời. Còn ở thế gian, lúc người đàn ông còn sống thì đàn bà là cánh đồng lạc thú mà mọi người đàn ông đều được vào nếu muốn. Như vậy, phụ nữ đạo Hồi chỉ được coi là thứ công cụ để duy trì giống nòi và để thoả mãn dục tính của đàn ông.

Trong quan hệ vợ chồng, khi cuộc sống gia đình không “thuận chèo mát mái”, đàn ông muốn li dị vợ lúc nào cũng được, thậm chí họ còn được quyền giữ lại con cái. Chồng có quyền đánh vợ. Uy quyền của đàn ông đối với đàn bà được giải thích trong Kinh là: đàn ông có quyền đối với đàn bà vì Chúa đã sinh ra đàn ông cao quí hơn đàn bà và vì đàn ông phải bỏ tài sản của mình ra để nuôi đàn bà. Một người đàn bà được coi là tốt phải là người biết vâng lời đàn ông vì đàn ông săn sóc cả phần tinh thần của đàn bà. Đối với phụ nữ không biết vâng lời, đàn ông có quyền ruồng bỏ, không cho nằm chung phòng và có quyền đánh đập.

Về quyền được hưởng thừa kế gia sản của bố mẹ: con gái chỉ được hưởng phần gia tài bằng một nửa phần gia tài được thừa kế so với phần của con trai.

2-Về quyền tham gia các hoạt động xã hội:

Với tư cách là một tín đồ Hồi giáo, khi đến giáo đường làm lễ vào ngày thứ sáu hàng tuần, phụ nữ có thể không được vào hoặc muốn vào phải đi cửa riêng, không được đi chung cửa với nam giới.

 Khi phụ nữ làm nhân chứng ở toà án, thì lời chứng của đàn bà chỉ có giá trị bằng một nửa lời chứng của đàn ông. Khi nạn nhân bị giết là nữ giới, trường hợp nếu được bồi thường, thân nhân của họ chỉ được bồi thường giá trị bằng một nửa so với nạn nhân là nam giới.

3-Về trang phục: Kinh Qu’ran quy định chế độ y phục của phụ nữ rất khắt khe, phụ nữ phải mặc che kín hoàn toàn, không được để lộ thân thể bất kể phần nào (kể cả mặt và tay) ra trước bất cứ người đàn ông nào ngoài chồng mình. Do quy định đó tại các nơi công cộng người ta rất dễ nhận ra các phụ nữ đạo Hồi trong trang phục giống nhau là: áo choàng rộng chùm kín từ đầu đến gót chân với mạng che mặt. Trang phục này có nhiều nếp gấp, nặng nề, gây nhiều khó chịu cho người mặc trong mùa hè.

Mặc là cách làm đẹp căn bản của phụ nữ. Chiếc áo choàng với mạng che mặt của phụ nữ đạo Hồi biến tất cả phụ nữ thành một hình mẫu giống nhau, làm mất đi vẻ đẹp hình thể, nữ tính, vẻ đẹp đa dạng, phong phú của người phụ nữ. Trang phục của họ chỉ còn có tác dụng phân biệt họ với đàn ông. Nếu thực hiện không đúng quy định về trang phục thì coi như vi phạm pháp luật hoặc bị coi là mặc không phự hợp “thuần phong mỹ tục”. Một kí giả phương Tây đã gọi trang phục này là cái túi đựng xác người sống.

Nếu so sánh những quy định tương tự đối với phụ nữ đạo Hồi ở một số nước khác ngoài khu vực, phụ nữ đạo Hồi ở các quốc gia Đông Nam Á xem ra vẫn còn được may mắn hơn bởi họ không phải chịu những quy định khắt khe như được kể dưới đây.

Chẳng hạn, để duy trì đạo luật về mặc, có quốc gia đã công khai (hoặc ngấm ngầm) thực thi một loại chế tài man rợ kiểu thời Trung cổ là tạt a-xít vào mặt những phụ nữ không che mạng. Chế độ Taliban còn có đội quân gọi là cảnh sát đạo đức hay Bộ cải tiến đạo đức để duy trì luật về y phục phụ nữ bằng việc dùng gậy hoặc roi quấn dây cáp đánh những phụ nữ tại bất cứ đâu nếu họ sử dụng y phục không đúng quy định

Ở Iran, quyền của phụ nữ đạo Hồi trong chuyện li dị không hề được đếm xỉa. Đàn ông muốn được li dị vợ lúc nào cũng được, chỉ với thủ tục là lặp lại câu nói “tôi li dị cô” ba lần.

Về quyền nhân thân của phụ nữ đạo Hồi của các nước Đông Nam Á cũng được coi trọng hơn ở Arập Xêut. Tại Arập Xêut, phụ nữ không ai có căn cước khi chưa chồng, khi độc thân lí lịch vắn tắt của họ được ghi vào căn cước của cha. Khi cha của cô gái nào đó chết, phần lí lịch đó được ghi vào thẻ căn cước của anh hoặc của em trai. Nếu đã kết hôn, lý lịch đó của phụ nữ được ghi vào căn cước của chồng. Khi chồng chết thì ghi vào căn cước của con trai. Quyền của phụ nữ trong hoạt động kinh tế còn bị thu hẹp đến mức khó tin. Phụ nữ bị cấm không được làm một số nghề  mà vốn chị em ở nhiều nước đó tham gia rất phổ biến như lái xe, luật sư, kỹ sư và bị cấm làm công chức trong các công sở nhà nước.

Thực tế trên cho chúng ta thấy rằng về một khía cạnh nào đó phụ nữ tín đồ Hồi giáo ở Đông Nam Á còn có những may mắn hơn, quyền nhân thân cũng có phần được coi trọng hơn. Tất nhiên nếu chỉ xét theo quy định của thánh kinh. Các mặt của đời sống xó hội trong đó có đời sống của những người  phụ nữ ngoài thánh kinh còn được điều chỉnh bởi những quy định của pháp luật và những yếu tố khác.

II- Bình đẳng giới – thách thức và giải pháp tháo gỡ

1- Thách thức

Trước yêu cầu nâng cao chất lượng sống của người dân, đặc biệt là chất lượng sống của chị em phụ nữ; yêu cầu phát triển kinh tế của quốc gia, rút ngắn chênh lệch phát triển giữa các nền kinh tế; yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế trong bối cảnh hội nhập khu vực và toàn cầu…đã tạo ra một sức ép mạnh mẽ đòi hỏi phải có sự thay đổi trong đời sống của những người phụ nữ Hồi giáo.

Trong hoàn cảnh đa dạng hoá về điều kiện lịch sử, văn hoá; đa tôn giáo, đa tín ngưỡng ở Đông Nam Á, các tín đồ đạo Hồi tuy sống rải rác hầu khắp 10 nước, nhưng quốc gia đạo Hồi chỉ bao gồm 4 nước là Philippin, Indonesia, Malaisia và Brunei. Ước tính có khoảng trên 130 triệu tín đồ đạo Hồi nữ sống ở các nước này, chiếm 1/10 tín đồ đạo Hồi của thế giới. Số liệu vừa nêu cho thấy lực lượng tín đồ đạo Hồi nữ ở các nước Đông Nam Á là không nhỏ so với tổng dân số thế giới và dân số của ASEAN. Lực lượng đông đảo này cho thấy vị trí quan trọng của vấn đề giải phóng phụ nữ, thực hiện bình đẳng giới trong các quốc gia đạo Hồi Đông Nam Á đối với sự phát triển chung của cộng đồng.

Thực tế cho thấy, những vấn đề liên quan đến tôn giáo, tín ngưỡng là những vấn đề gắn với truyền thống và lịch sử. Những quy định của đạo giáo dù bình thường hay khắc nghiệt vốn đã ăn sâu, bám rễ hàng ngàn năm nên việc thay đổi chúng không thể dễ dàng thực hiện trong một sớm, một chiều và bằng những biện pháp riêng rẽ, đơn lẻ.

Ngoài ra, vấn đề bình đẳng giới hay thực chất là mở rộng quyền năng cho phụ nữ, đánh giá đúng vị trí, vai trò của phụ nữ trong gia đình, ngoài xã hội không thể không ảnh hưởng tới phần còn lại của cộng đồng quốc tế là nam giới. Sự nghiệp đó ít, nhiều làm giảm cái “oai”, cái “uy”, cái gọi là quyền hành của nam giới đối với nữ giới. Một số người đó coi thậm chí không thích đề cập vỡ cảm thấy lợi ích của mình dường như bị thu nhỏ lại. Vì vậy vấn đề bình đẳng giới được thực hiện trong thực tế phải do chính những người phụ nữ tiến hành. Phụ nữ phải cùng nhau giành, giữ và  còn phải được giới mày râu thừa nhận và tự giác cùng thực hiện, thêm nữa cũn phải được tổ chức thực hiện đồng thời ở nhiều quốc gia và phải được liên tục duy trỡ trong thời gian dài.          

2- Một số cải cách trong lối sống của phụ nữ ở các quốc gia Hồi giáo

- Về những người phụ nữ đứng đầu chính phủ: Một điều thường thấy từ xưa đến nay ở tất cả các nước là phụ nữ tham gia quản lý nhà nước ở cấp trung ương thường chiếm một tỷ lệ rất khiêm tốn, đặc biệt số lượng phụ nữ đứng đầu chính phủ ở các nước không phải quốc gia đạo Hồi càng hiếm hoi. Nhưng một hiện thực khỏc dường như là nghịch lý là phụ nữ đạo Hồi tuy phải chịu các quy định khắc nghiệt, bất bình đẳng giới nặng nề như đó nêu trên, nhưng số lượng thủ tướng là nữ ở các quốc gia đạo Hồi lại nhiều hơn ở các quốc gia khác. Các quốc gia đạo Hồi có nữ là thủ tướng có thể kể đến là: Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Bangladesh, Indonesia…

- Về văn hóa mặc: Nói đến văn hoá mặc của phụ nữ đạo Hồi, gần đây đã xuất hiện xu hướng gọi là thời trang đạo Hồi. Một biểu hiện có tính cải cách trong văn hoá mặc của họ được thể hiện trong sự kết hợp cụng việc giữa hai nhà doanh nhân và thiết kế Mehmet và Aheda Zanetli (đều là người Thổ Nhĩ Kỳ) đã cho ra đời loại áo tắm “Burkini” cho phụ nữ đạo Hồi. Chất vải và dấu ấn đạo Hồi trên áo không những hấp dẫn các cô gái đạo Hồi mà còn hấp dẫn nhiều cô gái không theo đạo Hồi.

- Phụ nữ đạo Hồi tham gia kháng chiến và đấu tranh đòi bình đẳng giới: Lịch sử thế giới đã ghi nhận nỗ lực đấu tranh cho sự nghiệp bình đẳng giới của phụ nữ đạo Hồi và thắng lợi ít, nhiều của các cuộc đấu tranh đó. Năm 1954, 10.000 phụ nữ Algeria gia nhập hàng ngũ kháng chiến chống ngoại xâm. Họ đã giấu vũ khí, thuốc men, lương thực trong những chiếc áo choàng đen rồi tiếp tế cho quân kháng chiến. Sự đóng góp của phụ nữ đạo Hồi đã góp phần làm nên chiến thắng của nước họ.

Tuy vậy, sau kháng chiến, mọi quyền tự do của phụ nữ  được thiết lập đã bị tước bỏ. Năm 1984, chính quyền Hồi giáo Algeria còn ban hành luật công nhận chế độ đa thê. Các cuộc đấu tranh của phụ nữ đã tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức. Mặc dù hình phạt quy định trong luật chống biểu tình với những người tham gia, cổ vũ cho biểu tình rất khắc nghiệt: đàn ông bị chặt đầu, đàn bà bị thiêu sống, nhưng họ vẫn tham gia biểu tình. Chính quyền đã dựng bạo lực để đàn áp, cảnh sát xả súng vào đoàn biểu tình làm 48 phụ nữ bị thiệt mạng.

Trong 10 năm (1984-1993), 7000 người Algeria trong đó nhiều tín đồ Hồi giáo nữ đã bị giết hại. Nhưng phụ nữ Hồi giáo Algeria đã không nản chí, tiếp tục đấu tranh. Họ đã thực hiện một hành động kiên cường là vào ngày 22-3-1993, từ khắp các vùng của đất nước, nửa triệu phụ nữ Hồi giáo Algeria đã vứt bỏ áo choàng và khăn che mặt, đổ về thủ đô với khẩu hiệu “chúng tôi không nhượng bộ”. Cuối cùng, chính quyền phải chấp nhận huỷ bỏ các luật lệ bất công với phụ nữ.

Những thực tế trên hẳn đã có tác động không nhỏ đến đời sống xã hội ở các nước đạo Hồi núi chung và đến đời sống của phụ nữ đạo Hồi ở các nước Đông Nam Á núi riêng.

3- Giải pháp xóa bỏ bất bình đẳng giới trong các quốc gia Hồi giáo

Hình ảnh Bất bình đẳng giới trong các quốc gia đạo Hồi: Thách thức và giải pháp tháo gỡ số 2

Phụ nữ Hồi Giáo đang vươn lên bình đẳng với nam giới tại nhiều quốc gia

Một chủ trương chung cần tính đến là phải có biện pháp cụ thể trong việc khai thác nguồn nhân lực nữ ở các quốc gia đạo Hồi. Phụ nữ là một nửa nguồn nhân lực cho mọi quá trình phát triển của nhân loại. Huy động, khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực này là một việc làm không thể không tính đến ở tất cả các quốc gia và các khu vực trên thế giới. Thêm nữa việc khai thác nguồn nhân lực nữ ở tất cả các nước (kể cả các nước ASEAN) không thể tách rời các yếu tố tự nhiên, lịch sử, trạng thái kinh tế- xã hội…, trong đó có cả ảnh hưởng về truyền thống đao Hồi và quan hệ quốc tế của mỗi quốc gia trong cỏc giai đoạn, các thời kỳ. Sau đây là một số giải pháp chủ yếu:

Trước hết cần khai thác nét văn hóa đạo Hồi trong phát triển kinh tế ở các quốc gia. Phát triển kinh tế, tăng cường hội nhập khu vực trên cơ sở khai thác những yếu tố văn hoá lịch sử chung, riêng của các quốc gia

Những năm gần đây, trong xu thế hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu, những yếu tố văn hoá, tín ngưỡng và sắc tộc càng có điều kiện để thể hiện rõ tính đa dạng, phong phú. Đồng nhất trong đa dạng đó là xu hướng và là giải pháp cơ bản, lâu dài trong hội nhập quốc tế nói chung và trong phát triển cộng đồng ASEAN nói riêng. Thực hiện bình đẳng giới ở các quốc gia đạo Hồi được coi như một động lực để khai thác nguồn nhân lực cho phát triển không nằm ngoài giải pháp chung này. Thực tế ở một số nước, trong một số hoạt động kinh doanh  người ta cũng đã nói đến những nét văn hoá, những yếu tố đạo Hồi.

Thứ hai, nâng cao nhận thức về vai troh của phụ nữ cho chính những người phụ nữ. Luật đạo Hồi hạn chế nhiều quyền và bất công với phụ nữ. Với lịch sử 14 thế kỷ chắc chắn  những qui định về thân phận người phụ nữ đã ăn sâu vào nếp sống các tín đồ, thành yếu tố tâm lý, thói quen truyền thống không dễ phai nhạt. Từ đây chúng ta thấy sự nghiệp bình đẳng giới của phụ nữ đạo Hồi không chỉ bị lực cản bởi tính chất “bất khả xâm phạm”, không ai có quyền sửa đổi của những qui định đó mà còn bởi quan niệm của chính những người phụ nữ về thân phận bất di bất dịch và nhẫn nhục trở thành bổn phận tự nhiên của họ. Thành công trong cuộc đấu tranh giành và giữ quyền bỡnh đẳng giới phụ thuộc vào nhiều yếu tố nhưng yếu tố quan trọng phải xuất phát từ chính nhận thức và nhu cầu của những người phụ nữ ở các nước đạo Hồi.

Để có bình đẳng giới thực sự, sự nghiệp cách mạng của phái đẹp nói chung của phụ nữ đạo Hồi nói riêng chắc chắn còn gặp nhiều khó khăn và phức tạp. Từ các kinh nghiệm thất bại cũng như thành công của phụ nữ ở nước khác và cả kinh nghiệm của chớnh mỡnh, họ sẽ rút ra bài học và có thêm niềm tin để quyết tâm đi đến thắng lợi. Sự nhận thức đúng về vị trí, vai trò của chính mỗi người phụ nữ, sự đoàn kết của chị em trong cuộc đấu tranh để đi đến thắng lợi là một trong những giải pháp cơ bản, đầu tiên phải tính đến.

 Thứ ba, tăng cường giao lưu giữa Hội phụ nữ các nước: Tạo cơ hội cho phụ nữ các nước trong khu vực trao đổi kinh nghiệm trên diễn đàn quốc tế, khu vực trong mọi lĩnh vực.. Tổ chức các diễn đàn vinh danh các tấm gương phụ nữ về kinh doanh giỏi, tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, tham gia các hoạt động giúp đỡ nhau giải quyết các khó khăn trong cuộc sống, có nhiều thành tích nghien cứu khoa học… Trong đó cần tính đến đại biểu tham gia là các tín đồ nữ đạo Hồi

 Thứ tư, xây dựng và tăng cường ý thức phỏp luật của người dân, đưa những quy định của luật pháp vào cuộc sống trên nguyên tắc không phân biệt giới tính, dân tộc, tôn giáo.

Những hoạt động nói trên sẽ phát huy tác dụng nhiều hơn nếu thông tin về những thay đổi tốt đẹp trong cuộc sống của phụ nữ đạo Hồi các được tuyên truyền một cách sâu rộng và liên tục trong thời gian dài.

Nguồn: Tạp chí nghiên cứu Châu Phi & Trung Đông

Nguyễn Thị Hiền

Nguồn :

Từ khóa bài viết:

"Bất bình đẳng giới trong các quốc gia đạo Hồi: Thách thức và giải pháp tháo gỡ":