Tin tuc online - Tin tức cập nhật 24h

CôngThương - Mặc dù Luật Khoáng sản quy định hạn chế khai thác, xuất khẩu sản phẩm thô, song hầu hết các DN khai thác khoáng sản xuất khẩu mới dừng lại ở xuất khẩu thô, giá trị và hiệu quả sử dụng thấp; đồng thời gây lãng phí rất lớn tài nguyên do không tận dụng được sản phẩm khoáng sản khác đi kèm. Chẳng hạn như: Sản phẩm ngành than mới chỉ qua công đoạn tuyển, sàng phân loại để tiêu thụ hoặc xuất khẩu và chế biến thô làm than tổ ong, quả bàng..., chưa chế biến sâu thành những sản phẩm có giá trị kinh tế cao như khí hóa than, hóa lỏng than, chế biến than antraxit phục vụ luyện kim. Đối với sa khoáng titan, sản phẩm qua sơ chế cao nhất là xỉ titan, nhưng cũng mới là nguyên liệu chuyển tiếp để chế biến nguyên liệu sâu hơn. Chính vì vậy, việc xuất khẩu thô titan như hiện nay giá trị đạt được rất thấp, chỉ bằng 1/80, không tương xứng với giá trị tài nguyên này.

Chính tình trạng lãng phí đã gây tổn thất tài nguyên rất lớn trong quá trình khai thác. Theo điều tra nghiên cứu của CODE, tổn thất khai thác than hầm lò từ 40-60%; khai thác apatit là 26-43%; quặng kim loại 15-30%; vật liệu xây dựng 15-20%; dầu khí 5-60%. Đối với loại mỏ vừa và nhỏ (chiếm đa số) còn có nguy cơ mất mỏ rất nghiêm trọng.

Nguyên nhân chính của tình trạng này là do công nghệ khai thác nghèo nàn, lạc hậu. Theo thống kê của Bộ Khoa học và Công nghệ, chỉ có khoảng 0,01% tổng doanh thu của các DN khai thác, chế biến khoáng sản dành cho đầu tư đổi mới công nghệ. Thậm chí, nhiều DN không đủ năng lực cả về tài chính, thiết bị, công nghệ lẫn kinh nghiệm nhưng vẫn được cấp mỏ, khai thác và chế biến bằng công nghệ lạc hậu, gây lãng phí tài nguyên. Do năng lực hạn chế, lại khai thác phần lớn theo lối thủ công, nên đa số các mỏ hiện nay chỉ lấy được phần giàu nhất, còn loại bỏ toàn bộ các quặng nghèo và khoáng sản đi cùng.

Tình trạng khai thác khoáng sản bừa bãi không chỉ gây tổn thất, lãng phí tài nguyên nghiêm trọng, mà còn ảnh hưởng lớn tới môi truờng sinh thái. Theo ông Bùi Cách Tuyến - Thứ trưởng Bộ Tài Nguyên và Môi trường, hiện có 12 tác động gây ảnh hưởng xấu tới môi trường trong khai thác khoáng sản như: Sử dụng chưa thực sự hiệu quả các nguồn khoáng sản tự nhiên; tác động đến cảnh quan và hình thái môi trường; tích tụ hoặc phát tán chất thải rắn; làm ảnh hưởng đến sử dụng nước, ô nhiễm nước, tiềm ẩn nguy cơ về dòng chảy axit mỏ; ô nhiễm không khí; ô nhiễm đất; ảnh hưởng đến đa dạng sinh học; gây tiếng ồn và chấn động; sự cố môi trường; tác động đến công nghiệp nói chung; tác động đến kinh tế - xã hội; gây ảnh hưởng đến sức khỏe và an toàn của người lao động.

Ông Trần Trung Kiên - Viện Tư vấn phát triển (Bộ Tài nguyên và Môi trường) -  cho rằng, cơ quan quản lý Trung ương và địa phương đã có nhiều nỗ lực nhằm giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường ở các vùng khai mỏ như: Tăng cường kiểm tra, giám sát, ban hành và thực thi các văn bản pháp lý. Tuy nhiên, cho đến nay, việc khai thác bừa bãi khoáng sản vẫn diễn ra tràn lan; các quy định về bảo vệ môi trường trong khai thác, chế biến khoáng sản vẫn còn bị xem nhẹ.

Để môi trường tại các vùng khai mỏ được đảm bảo, theo ông Kiên, ngoài việc tăng cường giám sát, kiểm tra của cơ quan chức năng, cần có những quy định pháp lý nhằm bổ sung khiếm khuyết của các văn bản pháp luật như: Tăng cường tính minh bạch, công bố thông tin, trách nhiệm giải trình, sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương trong kiểm tra và giám sát bảo vệ môi trường.