Thảm án cả gia đình: Cựu điều tra viên “nhận diện” diễn biến tâm lý tội phạm

Sự Kiện : Vụ thảm sát ở Bình Phước , Vụ thảm sát ở Nghệ An 4 người chết , Thảm sát ở Yên Bái 4 người chết , Vụ án thảm sát ở Quảng Trị

Liên quan đến nhiều vụ thảm sát cả gia đình xảy ra gần đây, trong thời gian rất ngắn, lực lượng phá án đã điều tra và bắt giữ được hung thủ. Là cựu điều tra viên trọng án, Trung tá, Thạc sỹ Đào Trung Hiếu cho rằng yếu tố quan trọng nhất quyết định thắng lợi ở các chuyên án truy xét này, là việc Ban chuyên án đã xây dựng được giả thiết điều tra tiếp cận thực tế khách quan.

Chỉ trong một thời gian ngắn, dư luận cả nước chấn động trước nhiều vụ thảm sát ở các tỉnh Bình Phước, Nghệ An, Quảng Trị, Yên Bái. Và cũng trong thời gian rất ngắn, lực lượng phá án đã điều tra làm rõ và bắt giữ hung thủ. Để hiểu rõ hơn về tâm lý tội phạm cũng như những nhận định có liên quan đến vụ án. PV đã có cuộc trao đổi với Trung tá, Thạc sỹ Đào Trung Hiếu - nguyên Điều tra viên Đội điều tra trọng án 1; Phó Đội trưởng Đội PCTP sử dụng công nghệ cao – Phòng Cảnh sát Hình sự - CATP Hà Nội.

Hình ảnh Thảm án cả gia đình: Cựu điều tra viên “nhận diện” diễn biến tâm lý tội phạm số 1

Trung tá Đào Trung Hiếu (giữa) trong lễ trao giải cuộc thi sáng tác văn học về đề tài " Vì ANTQ và bình yên cuộc sống"

Được biết, Trung tá Đào Trung Hiếu là tác giả của 2 cuốn sách “Chuyện ngoài hồ sơ” và “Tiếng súng lạc bầy” đã xuất bản. Vừa qua, với tiểu thuyết trinh thám “Bão ngầm”, anh đã đoạt giải A tại cuộc thi sáng tác văn học về đề tài “Vì ANTQ và bình yên cuộc sống”. Hiện anh đang viết 25 tập phim Cảnh sát hình sự chuyển thể từ tiểu thuyết này, đồng thời viết sách Mẹo thoát hiểm, nhằm cung cấp các kỹ năng ứng xử khi đối mặt với tội phạm.

Chỉ trong thời gian hơn 1 tháng, trên cả nước đã xảy ra 4 vụ thảm sát nghiêm trọng ở các tỉnh Bình Phước, Nghệ An, Yên Bái, Quảng Trị và cũng rất nhanh sau khi án mạng xảy ra, cơ quan chức năng đã lần lượt khám phá thành công, bắt giữ các đối tượng gây án. Là cựu điều tra viên, đã có 15 năm liên tục công tác trong lĩnh vực điều tra trọng án, xin anh cho biết để một cuộc truy xét thủ phạm gây trọng án đi đến thắng lợi, yếu tố nào là quan trọng nhất?

Trung tá Đào Trung Hiếu: Trước tiên, tôi chân thành chia sẻ những đau thương, mất mát với các gia đình nạn nhân. Đồng thời, cũng như người dân cả nước, tôi xin bày tỏ sự khâm phục và biết ơn tinh thần làm việc tận tụy quên mình, vượt mọi khó khăn gian khổ, chiến đấu hy sinh vì bình yên cuộc sống của đồng đội tôi. Với việc kẻ thủ ác lộ diện và chịu sự trừng phạt của pháp luật, các anh đã phần nào xoa dịu nỗi đau của thân nhân người bị hại, băng bó tổn thương của xã hội sau những thảm kịch vừa qua. Điều các anh làm được đã chứng minh tính nghiêm minh của pháp luật và công lý luôn tồn tại, kẻ có tội ắt sẽ bị trừng trị. Những chiến công này càng ý nghĩa hơn, bởi đúng vào dịp kỷ niệm 70 năm, ngày thành lập Công an Nhân Dân Việt Nam.

Trở lại với vụ thảm án này, như chúng ta đã biết, trong thời gian rất ngắn, lực lượng phá án đã điều tra làm rõ và bắt giữ hung thủ. Là cựu điều tra viên trọng án, tôi cho rằng yếu tố quan trọng nhất quyết định thắng lợi ở các chuyên án truy xét này, là việc Ban chuyên án đã xây dựng được giả thiết điều tra tiếp cận thực tế khách quan.

Trong nghề điều tra, các nhận định, giả thiết về vụ án, được xây dựng trên những gì còn sót lại sau tội ác. Nghĩa là từ những dấu vết, thương tích, vật chứng…thu được tại hiện trường trong hoạt động khám nghiệm, cùng các tài liệu, lời khai nhân chứng hiện trường…Trên cơ sở những dữ kiện, “đầu bài” đã có, lực lượng phá án phải tư duy lô gic để đưa ra các phán đoán, nhận định về về tính chất vụ án, về diện đối tượng gây án, động cơ mục đích phạm tội…Nhận định mà đúng, thì hướng điều tra đúng, dẫn đến sự thật của vụ án. Nhận định sai, việc điều tra sẽ đi vào vô vọng, câu dầm bế tắc, và kết cục tất yếu là “thối” án. Chúng tôi thường nói với nhau, hoạt động truy xét thủ phạm cũng giống như cấp cứu bệnh nhân trong nghề y. Chỉ khi chẩn bệnh chính xác, mới có thể lên phác đồ điều trị hợp lý và kê đơn, bốc thuốc đúng bệnh.

Hoạt động truy xét thủ phạm gây trọng án ở đồng bằng và miền núi, theo anh có những thuận lợi, khó khăn gì?

Trung tá Đào Trung Hiếu: Vụ án ở Bình Phước xảy ra tại đồng bằng, đông dân cư, thuận tiện giao thông, còn vụ án ở Nghệ An xảy ra tại rẻo cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số…

Gắn với đặc thù của từng vùng miền, nên công tác truy xét thủ phạm ở mỗi vụ có những thuận lợi và khó khăn rất khác biệt.

Án đô thị thuận lợi ở điều kiện, cơ sở vật chất phục vụ công tác cho lực lượng phá án, sử dụng được các thành tựu khoa học vào công tác truy xét…Nhưng khó khăn trong việc nhận định diện đối tượng gây án, xác định tính chất vụ án, truy tìm hung thủ. Bởi tại những nơi đầu mối giao thông thuận tiện, việc đối tượng vãng lai gây án theo tính chất “xuyên khe” từ nơi khác đến rất phổ biến. Vì vậy, công tác khoanh vùng đối tượng để truy lùng giữa “biển người”, không bao giờ là chuyện dễ dàng.

Trọng án ở miền núi thường tập trung vào các nguyên nhân xã hội như mâu thuẫn thù tức (nhiều vụ do dân trí lạc hậu, nghi ngờ thả ma, bùa ngải…có thể dẫn đến giết người). Rừng núi còn là tuyến hoạt động của các băng nhóm tội phạm ma túy, chúng có thể thanh toán nhau tại đây. 

Hình ảnh Thảm án cả gia đình: Cựu điều tra viên “nhận diện” diễn biến tâm lý tội phạm số 2

Vụ thảm sát ở Bình Phước khiến 6 người trong một gia đình tử vong khiến dư luận cả nước vô cùng bàng hoàng

Án trên rẻo cao, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thuận lợi trong việc khoanh vùng đối tượng nghi vấn để tổ chức soát xét, sàng lọc. Bởi đây là vùng ít có sự giao lưu với những người bên ngoài. Tuy nhiên, khó khăn đặc thù và lớn nhất với công tác điều tra ở đây, chính là ở rào cản văn hóa và ngôn ngữ. Thông tin tội phạm luôn đến từ người dân, nhưng muốn lấy được trước tiên phải biết tiếng của họ. Mặt khác, với người thiểu số, nếu không tin, không quý thì không nói. Cán bộ điều tra phải am hiểu văn hóa, tập tục của họ, thực hiện 3 cùng với họ (cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc), chiếm được lòng tin thì người ta mới cởi lòng mà nói cho biết thông tin về vụ án. Chưa kể, mối quan hệ dòng tộc, họ hàng chằng chịt, dễ dẫn đến tâm lý bảo vệ, che chắn cho kẻ phạm tội. Về điều kiện ăn ở, sinh hoạt, làm việc của anh em CBCS vô cùng gian khổ, thiếu thốn và nguy hiểm.

Với vụ thảm sát ở Nghệ An, anh nhận xét gì về hành vi giết người của nghi can Mằn, so sánh với tên Nguyễn Hải Dương trong vụ thảm sát tại Bình Phước?

Trung tá Đào Trung Hiếu: Cả Vi Văn Mằn và Nguyễn Hải Dương đều đang là nghi can và bị khởi tố điều tra. Việc kết án họ thuộc trách nhiệm của cơ quan xét xử, báo chí không “làm thay”. Tại thời điểm này, chúng ta đang bàn mọi chuyện trên cơ sở giả định rằng, họ chính xác là người có tội.

Việc Mằn đang tâm chém chết cháu bé chưa đến 1 tuổi trong vòng tay mẹ, đã vượt xa mọi tưởng tượng của nhiều người về mức độ man rợ, phi nhân tính. Đó chính xác là một hành động của ác thú, quái vật. Còn tên Dương ở vụ Bình Phước, đã có người “khen” y còn chút nhân tính, khi tha mạng cho cháu bé 18 tháng tuổi. Bản thân Dương giải thích lý do dừng tay dao, bởi y quen thân với cháu bé, thấy thương hại nên không nỡ giết. Trên cơ sở tâm lý học hành vi, tôi cho rằng việc Dương không giết cháu bé đó, vì cảm thấy cháu “vô hại”.  Dương biết ở độ tuổi đó, cháu bé chưa có khả năng tri giác (ghi nhớ và phản ánh), nên không thể kể với ai về việc làm của mình. Nếu đó là một cháu bé đã lớn hơn, có thể nhớ được mặt hung thủ và kể lại chuyện cho người khác…thì rất có thể Dương sẽ không chần chừ khi xuống tay dứt điểm tính mạng cháu.

Được biết trước khi làm rõ thủ phạm vụ thảm sát tại Nghệ An, nhiều ý kiến đặt nghi vấn vào 3 thanh niên lạ xuất hiện ở hiện trường có liên quan đến vụ án, thì khi ấy, anh lại có những nhận định hoàn toàn khác. Đến nay, những nhận định của anh đúng với những gì đã xảy ra. Vậy, căn cứ nào để anh đưa ra phán đoán đó?

Trung tá Đào Trung Hiếu: Tôi có một số bạn bè trực tiếp tham gia điều tra vụ án này. Từng là lính trọng án, chúng tôi thường chia sẻ những ý kiến đánh giá, nhận định về các vụ án đặc biệt nghiêm trọng, với mong muốn tham góp ý kiến cho lực lượng phá án. Đã nửa tháng truy xét vụ Tương Dương mà chưa ra thủ phạm. Các bạn tôi có vẻ thiên về đối tượng bên ngoài khu vực vào gây án.

Khi đó (vào ngày 16/7), tôi đã đưa ra nhận định rằng hung thủ là người địa phương, có quan hệ với nạn nhân, gây án do mâu thuẫn thù tức, không loại trừ việc che dấu tội phạm khác (như hiếp giết). Việc thảm sát cả gia đình có thể để “diệt khẩu”, vì nạn nhân trót biết những việc thủ phạm cần che giấu…

Lý do tôi đưa ra nhận định này, vì căn cứ vào chính hành vi thảm sát toàn bộ những người có mặt tại hiện trường (4 người). Xác nạn nhân nằm rải rác, cho thấy đã có một cuộc “đuổi cùng, giết tận”. Vì sao hung thủ phải giết bằng hết những người này? Chỉ có thể lý giải đó là vì giữa nạn nhân và hung thủ có quan hệ, hoặc quen biết nhau từ trước. Khi hung thủ “trót” làm một việc nghiêm trọng, mà bị những người khác nhìn thấy, tâm lý hung thủ khi đó sẽ bật lên một tiếng nói: “Tha cho bất cứ ai, việc làm vừa rồi sẽ bị tố cáo. Bởi họ đã biết rõ về mình”. Việc truy sát đó, là phản ứng tất yếu bị kích hoạt bởi nỗi sợ thường trực trong tâm lý kẻ phạm tội – (sợ bị phát hiện, bị bắt đi tù, bị trừng phạt…). Bản năng tự vệ sẽ thúc đẩy hung thủ làm điều hắn cho rằng cần phải làm, để triệt tiêu mọi nguy cơ bại lộ xảy ra với mình. Suy luận đó, đến nay tương đối phù hợp với kết quả điều tra. Nghi can Vi Văn Mằn là người địa phương (cùng ở bản Phồng, xã Tam Hợp, Tương Dương, Nghệ An), có quen biết, quan hệ với gia đình nạn nhân, y khai giết cả nhà nạn nhân, vì họ trông thấy Mằn chém anh Thọ.v.v.

 Xin cảm ơn anh!

Tiểu Phương

Nguồn : Người đưa tin