Trang chủ » Đời sống » Thế giới
Thứ tư, 13/04/2016 09:45 (GMT 7)

Vì sao những Hội nghị Thượng đỉnh không thể ngăn khủng bố hạt nhân?

Hội nghị Thượng đỉnh An ninh có những giới hạn của nó. Nhưng may mắn thay, IAEA đang có một vị thế tốt để giải quyết điều đó.

Hội nghị Thượng đỉnh an ninh có những giới hạn của nó. Nhưng may mắn thay, IAEA đang có một vị thế tốt để giải quyết điều đó.

Hội nghị Thượng định Hạt nhân (NSS) lần thứ tư một lần nữa lại nhấn mạnh mối đe dọa lớn nhất với an ninh thế giới: khủng bố hạt nhân. Tổng thống Barack Obama và các nhà lãnh đạo cấp cao khác đã liên tục đấu tranh cho “vai trò trung tâm và độc đáo” của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) trong việc lãnh đạo điều phối viên quốc tế đưa ra các sáng kiến an ninh hạt nhân. Trong thực tế, IAEA bị cản trở bởi những thách thức gắn liền với an ninh hạt nhân. Điều này một lần nữa được nhấn mạnh trong Hội nghị bên lề NGO. Tiến về phía trước, biện pháp thành công trong cuộc chiến chống lại mối đe dọa an ninh hạt nhân sẽ được dẫn dắt dưới sự lãnh đạo của IAEA.

Cụ thể, phát ngôn viên của ngài Đại sứ Rafael Mariano Grossi, từng làm việc trong văn phòng Giám đốc và Phó Giám đốc về chính sách của IAEA, đã vạch ra hai thách thức mà cơ quan này phải đối mặt. Thứ nhất, các quốc gia đang do dự để cho phép IAEA có vai trò điều phối dẫn đầu về các sáng kiến an ninh hạt nhân. Thứ hai, có một khoảng cách giữa 53 quốc gia tham gia NSS và 168 thành viên của IAEA. Sự ngắt quãng kết nối này là biểu hiện của việc cộng đồng quốc tế không nhận ra một sự thất bại lớn trong an ninh hạt nhân sẽ gây ra những ảnh hưởng sâu rộng của khủng bố hạt nhân và khủng bố phóng xạ. An ninh hạt nhân là vấn đề toàn cầu đòi hỏi một giải pháp toàn cầu. Trong Tuyên bố của Hội nghị NGO năm 2016 đã đặt ra vấn đề “bất kỳ sự kiện khủng bố hạt nhân ở bất cứ đâu trên thế giới cũng sẽ gây ra hậu quả tiêu cực ảnh hưởng đến nền kinh tế, xã hội và an ninh ở mọi quốc gia”. Giải pháp an ninh hạt nhân đồng thời đòi hỏi quốc tế phải hợp tác sâu rộng hơn những gì chúng ta đã có và kích hoạt vai trò lãnh đạo của IAEA.

Vì sao những Hội nghị Thượng đỉnh không thể ngăn khủng bố hạt nhân? 1

Tổng thống Barack Obama phát biểu trước hàng nghìn người tại Prague, Cộng hòa Séc ngày 5/4/2009, cam kết tìm kiếm hòa bình và an ninh cho một thế giới không vũ khí hạt nhân. Ảnh: Flickr 

Trong khi NSS có những nỗ lực hơn nữa để thu hút sự chú ý đến những mỗi đe dọa của khủng bố hạt nhân thì chính những khía cạnh của NSS đã chứa đựng nhiều vấn đề. Trong một bài phát biểu đầy khí thế của mình tại Hội nghị, Grossi đã vạch trần sự độc quyền của các Hội nghị Thượng đỉnh làm suy giảm đi khả năng hành động của IAEA với vai trò dẫn đầu trong việc thi hành những sáng kiến về an ninh hạt nhân trên toàn thế giới:

“Thật kỳ cục khi ở Viên, chúng ta không đề cập tới Hội nghị Thượng đỉnh An ninh Hạt nhân. Nghe thật hài hước, nhưng bạn không thể làm điều đó thật. Nếu bạn đề cập tới Hội nghị Thượng đỉnh An ninh Hạt nhân, chúng ta sẽ có một hoặc thêm vài phái đoàn khác không là đối tượng được mời tới câu lạc bộ cuối năm, bởi vì họ không mời. Và vì sao những phái đoàn này sẽ nhận được tài liệu từ câu lạc bộ của 53 nước? Đó chính là vấn đề”.

Hiện chưa rõ làm thế nào và vì sao những người tham gia sẽ là một phần hay bị loại trừ khỏi quá trình NSS. Tuy nhiên, sự tham gia có thể là một biểu hiện của hợp thức hóa chính trị, như trong trường hợp của Azerbaijan. Trong suốt quá trình Azerbaijan là thành viên của hội nghị từ năm 2012, đến năm 2016, sự tham gia này mới được công bố trên phương tiện truyền thông địa phương. AzerNews dẫn lời Rob Sobhani, cựu giáo sư Geogetown và là lãnh đão ủa Caspian Group, sự tán dương bao gồm sự tham gia của Azerbaijan tại Hội nghị Thượng đỉnh bởi vì đó là “dấu hiệu cho thấy tầm quan trọng của Azerbaijan trên sân chơi quốc tế… Nó không còn là thanh viên của Liên bang Xô viết, nhưng là một đối tác có trách nhiệm, đáng tin cậy của cộng đồng quốc tế.

Trong khi đó, ngay phía nam biên giới, Iran không được mời đến NSS 2016. Sau khi có những thành công đáng ghi nhận trong Kế hoạch Hành động Toàn diện Hỗn hợp (JCPOA), Iran bị loại trừ khỏi Hội nghị. Trong khi đó, những báo cáo đáp trả hành động tiếp tục thử tên lửa đạn đạo, là có thể hiểu được, nó làm suy giảm một vài mục tiêu của Hội nghị. Theo Kelsey Devenport của Hiệp hội kiểm soát vũ khí, một thành viên khác của Hội nghị NSS, sự hấp dẫn của việc tham gia vào các cuộc đàm phám giữa những nhà lãnh đạo cấp cao sẽ khuyến khích hơn nữa sự tuân thủ của Iran với JCPOA. Thêm vào đó, sự tham gia của Iran vào quá trình của Hội nghị có thể sẽ cung cấp một cơ hội giúp Iran minh bạch hơn về hệ thống an ninh hạt nhân của mình.

Từ chối sự tham gia của Iran tại hội nghị sẽ không khuyến khích sự tuân thủ thay vào đó, là cam kết với các chuẩn mực hạt nhân toàn cầu. sự loại trừ này đặc biệt có ý nghĩa khi Iran là một bên ký kết Hiệp ước không phổ biến vũ khí (NPT); Ấn Độ, Isarael và Pakistan, tất cả đều là những nước tham gia thường xuyên Hội nghị, lại không chấp nhận ký kết. Phương pháp chọn lọc này dường như làm gia tăng thêm một cấp độ chính trị đó là tước quyền lực từ Hội nghị. Những tác động của NSS, và giờ đây là NPT, đã bị hạn chế như một nền tảng của các sáng kiến toàn cầu bởi tính độc quyền của họ.

Cuối cùng, giải quyết các mối đe dọa của chủ nghĩa khủng bố hạt nhân và các biện pháp an ninh sâu rộng hơn đòi hỏi phải tăng cường vai trò từ IAEA. Điều này không đòi khỏi phải đánh đổi chủ quyền, an ninh quốc gia. Các quốc gia với chương trình vũ khí hạt nhân của mình, đang phải đối mặt với nhiệm vụ thúc đẩy an ninh hạt nhân, đồng thời bảo vệ sự toàn vẹn của những tài liệu nhạy cảm liên quan đến hạt nhân của mình. Như những nhấn mạnh của John Carlson của Sáng kiến Đe dọa Hạt nhân tại Hội nghị bên lề NGO, hầu hết các các vật liệu quân sự không trong sự canh giữ của quân sự; khoảng 80% không được phân loại. Cho phép IAEA đóng vai trò dẫn dắt trong việc theo đuổi an ninh hạt nhân sẽ không yêu cầu các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân thỏa hiệp với những lực lượng ngăn cản họ. Các biện pháp xây dựng lòng tin giữa các quốc gia là cần thiết, nhưng, như Carlson quan sát “xây dựng sự tự tin không có nghĩa là thỏa hiệp với các thông tin nhạy cảm”.

Sự chuẩn bị và các cam kết cho Hội nghị quốc tế IAEA sắp tới vào tháng 12 về vấn đề an ninh hạt nhân là chìa khóa trong việc theo đuổi, đa phương hóa trong những hành động ngăn cản khủng bố hạt nhân. Như Grossi từng tuyên bố, chính những tiêu chuẩn quốc tế được thực hiện và “việc lấp đi khoảng cách sẽ mất một nỗ lực ngoại giao không nhỏ”.

Như Ngọc (The Diplomat)  

Tin Liên Quan
Bảo Linh
Nguồn: Nguoi dua tin
Bạn Có Thể Quan Tâm
Cùng chuyên mục